Sữa non là gì? Giải mã lợi điểm độc đáo từ sữa non
BS. Nguyễn Vĩnh Hoàng Oanh (*), BS. Nguyễn Vũ Linh (**)
Trung tâm Dinh dưỡng | Phòng khám Đa khoa An Khang (Vinamilk)
Sữa non không chỉ quý hiếm mà còn giàu và đậm đặc dinh dưỡng hơn hẳn so với sữa thông thường . Khác với trạng thái "non" của thực vật, sữa non là nguồn cung cấp kháng thể tự nhiên và các yếu tố tăng trưởng thiết yếu cho cơ thể. Vậy sữa non là sữa gì và có tác dụng gì đặc biệt? Hãy cùng Trung tâm dinh dưỡng “giải mã” lợi điểm độc đáo từ sữa non nhé!
Sữa non là gì?
Sữa non (colostrum) là loại sữa giàu năng lượng và dưỡng chất, được tiết ra từ tuyến vú cá thể mẹ trong vòng vài ngày đầu tiên sau sinh. Đặc biệt, chúng chứa nguồn kháng thể (immunoglobulin) dồi dào, các peptides kháng khuẩn và các yếu tố tăng trưởng... Nhờ những thành phần độc đáo này, sữa non đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ sự tăng trưởng, phát triển và tăng cường sức khỏe hệ miễn dịch cho con non (1).
Sữa non là sữa gì? Sữa non là sữa được tiết ra trong vài ngày đầu tiên sau sinh.
Sữa non từ động vật có nhiều điểm tương tự sữa non của người – đều sánh đặc, màu vàng nhạt và giàu dinh dưỡng, nên thường được ví như “giọt vàng”, đặc biệt, dưỡng chất này còn rất giàu IgG (chiếm khoảng 80 - 90% tổng lượng kháng thể). Đây là yếu tố miễn dịch thụ động, cực kỳ quý giá, giúp tăng cường sức đề kháng cho con non trong những ngày tháng đầu đời (1). Ngược lại, một số hoạt chất sinh học, yếu tố tăng trưởng, điều hòa miễn dịch… ở sữa non người cao hơn động vật, đặc biệt là từ bò (1).
>> Xem thêm: Sữa A2 là gì? Lợi ích của sữa A2
Khám phá dinh dưỡng và những lợi ích quý giá từ sữa non
Sữa non mang lại nhiều lợi ích quan trọng đối với trẻ nhỏ, đặc biệt là trong giai đoạn đầu đời khi hệ miễn dịch còn non yếu. Sau đây là bộ tứ lợi điểm dựa trên 2 nền tảng dinh dưỡng và miễn dịch của sữa non:
Sữa non cung cấp nền tảng dưỡng chất thiết yếu cho sự phát triển của trẻ.
Sữa non có chất lượng dinh dưỡng tương đối vượt trội so với sữa trưởng thành: hàm lượng đạm và chất béo cao hơn. Vì vậy, trẻ chỉ cần bú được lượng nhỏ cũng có thể hữu ích rất nhiều cho sức khỏe của bé trong những ngày đầu chào đời. (2)
Sữa non giàu vitamin tan trong chất béo (như vitamin A, D, E, K) và các khoáng vi lượng cần thiết. Đáng chú ý, vitamin A trong sữa non hiện diện ở nồng độ ưu thế dưới dạng retinol và carotenoid (carotenoid chính là hoạt chất góp phần hình thành sắc vàng cho sữa non) (2). Vitamin A cùng với kẽm, selen và vitamin E trong sữa non là những vi chất quan trọng cho hệ miễn dịch khỏe mạnh, giúp bảo vệ niêm mạc mắt, đường hô hấp và hệ tiêu hóa của trẻ, tăng cường khả năng chống lại virus, vi khuẩn,…. Nhờ có sữa non, cung cấp các vi chất này từ sớm, trẻ có nền tảng dinh dưỡng tốt hơn để phát triển về thể chất lẫn trí não.
Sữa non rất giàu các yếu tố tăng trưởng góp phần hoàn thiện cơ thể non nớt của trẻ.
Khoa học cho thấy nhiều yếu tố tăng trưởng (như EGF, IGF-1,…) cùng kháng thể IgG trong sữa non “sớm” (trong 24 giờ đầu sau sinh) có nồng độ tương đối, còn sữa non “muộn” (sau 2–3 ngày) thì một số dưỡng chất “quý” giảm đi rõ. Khi ấy, sữa chuyển dần sang giai đoạn sữa chuyển tiếp và cuối cùng là sữa trưởng thành có hàm lượng và nồng độ một vài dưỡng chất thấp hơn. (1)
Ngoài ra, sữa non còn có lactoferrin, một loại protein có hoạt tính kháng khuẩn thông qua việc “giữ chặt” các ion sắt, không cho vi khuẩn sử dụng, qua đó hạn chế vi khuẩn có hại phát triển (1). Nhờ cơ chế đó, lactoferrin giúp bảo vệ trẻ khỏi các bệnh nhiễm khuẩn thông thường. Hay nói một cách đơn giản, đây là “khắc tinh” đối với hại khuẩn”, giúp bé hạn chế bị ốm vặt. (1)
Sữa non là một trong những nguồn kháng thể tự nhiên, giúp bảo vệ cơ thể trẻ ngay từ những ngày đầu đời.
Sữa non đôi khi được ví như “vắc-xin tự nhiên” nhờ hàm lượng kháng thể dồi dào, giúp con tăng cường sức đề kháng thụ động từ mẹ truyền cho. Kháng thể trong sữa non sẽ góp phần bao phủ niêm mạc ruột của trẻ. Chúng nhận diện, bắt giữ và vô hiệu hóa vi khuẩn, virus gây bệnh khi chúng xâm nhập. Đặc biệt, sữa non rất giàu IgG (loại kháng thể chủ yếu ở bò) để bảo vệ bê con mới sinh (1). Nhờ đó, khi bổ sung hợp lý cho người, IgG cùng các kháng thể khác có thể hỗ trợ tăng cường sức đề kháng cho trẻ nhỏ (1).
Sữa non giúp nâng cao hiệu quả miễn dịch bẩm sinh.
Ước tính, sữa non bò chứa khoảng 20 loại yếu tố tăng trưởng dạng peptides hỗ trợ sự phát triển và biệt hóa tế bào (sản sinh, “nuôi dạy” từ khi là tế bào mầm đến tế bào trưởng thành), đặc biệt là các tế bào ruột non và các mô có chức năng miễn dịch (1). Nhờ sữa non, hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh phần nào hoàn thiện nhanh hơn, giúp hấp thu các chất dinh dưỡng hiệu quả và tăng khả năng chống chịu với các tác nhân gây hại.
Các thành phần dinh dưỡng và hoạt tính sinh học của sữa non.
Bổ sung sữa non cho trẻ như thế nào là đúng cách?
Việc bổ sung sữa non cho trẻ cần thực hiện đúng cách để đảm bảo an toàn và hiệu quả. Dưới đây là những lưu ý quan trọng dành cho phụ huynh:
- Độ tuổi phù hợp: Đối với trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi, ba mẹ nên ưu tiên sữa mẹ hoặc sữa công thức có bổ sung sữa non 24h (trong các trường hợp không đủ sữa mẹ) (3). Trong giai đoạn đầu đời này, không nên thay thế sữa mẹ bằng sữa non, vì sữa mẹ luôn là lý tưởng và tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ (4). Phụ huynh có thể cân nhắc cho trẻ tập làm quen với sản phẩm sữa non sau 9–12 tháng, khi hệ tiêu hóa của bé đã tương đối hoàn thiện và bé bắt đầu ăn dặm đa dạng hơn. Với trẻ trên 1 tuổi, sữa non được xem như một thực phẩm bổ sung dinh dưỡng an toàn nếu dùng liều lượng hợp lý.
Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ.
- Liều lượng và cách dùng: Mỗi sản phẩm sẽ có hướng dẫn sử dụng, nhưng nhìn chung phụ huynh nên bắt đầu với hàm lượng thấp theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Việc “nạp” một lượng nhỏ sữa non mỗi ngày được xem là an toàn và có khả năng phát huy tác dụng hỗ trợ miễn dịch một cách tương đối. (4)
An toàn hơn là cân nhắc sử dụng các loại sữa công thức có bổ sung sữa non 24h có chất lượng đạt chuẩn quốc tế như Optimum Colos, Dielac Gold, Dielac Grow Plus,… của Vinamilk có bổ sung nguồn sữa non 24h được nhập khẩu từ Mỹ chứa nhiều kháng thể IgG.
Lưu ý khi chọn sản phẩm sữa non: Ưu tiên chọn các sản phẩm sữa công thức có bổ sung sữa non 24h phù hợp lứa tuổi. Khi trẻ lớn hơn có thể cho trẻ dùng thêm các sản phẩm sữa non có thương hiệu uy tín, đã qua xử lý tiệt trùng và kiểm định chất lượng. Sữa non tươi nguyên liệu có thể bị nhiễm các vi khuẩn gây bệnh từ bò (như E. coli, Salmonella…), nếu không được xử lý đúng cách sẽ không an toàn cho trẻ nhỏ (5). Vì vậy, phụ huynh nên sử dụng các sản phẩm đã được thanh trùng/pasteur hóa và sấy khô theo công nghệ phù hợp – quá trình này giúp diệt vi khuẩn mà vẫn bảo toàn tối đa các hoạt chất quý trong sữa non (5). Ngoài ra, phụ huynh cần đọc kỹ nhãn sản phẩm để biết nguồn gốc, hàm lượng thành phần (đặc biệt là hàm lượng kháng thể IgG) và hướng dẫn bảo quản. Sữa non dạng bột cần được bảo quản nơi khô mát, đậy kín sau mỗi lần dùng để tránh ẩm mốc.
- Theo dõi phản ứng của trẻ: Các thống kê cho thấy nguy cơ dị ứng với sữa non là rất thấp.uy nhiên cha mẹ vẫn cần quan sát kỹ khi lần đầu cho bé dùng. Nếu trẻ có tiền sử dị ứng đạm sữa bò hoặc bất thường dung nạp lactose, nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng. Trong đa số trường hợp, sữa non được trẻ nhỏ dung nạp tốt và mang lại lợi ích rõ rệt cho sức khỏe đường ruột cũng như miễn dịch của bé (4).
Hy vọng qua những thông tin trên, các bậc phụ huynh đã hiểu rõ sữa non là gì và cách bổ sung phù hợp. Sữa non là một nguồn dinh dưỡng rất quý có thể hỗ trợ tăng cường sức khỏe hệ miễn dịch cho trẻ, nhưng việc sử dụng cần chọn đúng sản phẩm, đúng thời điểm & liều lượng hợp lý. Đối với trẻ sơ sinh, sữa mẹ vẫn là tốt nhất, nếu vì lý do nào đó trẻ không được không được nuôi bằng sữa mẹ thì nên chọn những sản phẩm sữa công thức có bổ sung thêm sữa non 24h có chất lượng đạt chuẩn quốc tế chẳng hạn như sản phẩm Optimum Colos, Dielac Gold, Dielac Grow Plus, của Vinamilk nha.
(*) Specialist of of Nutrition Center - An Khang General Clinic.
(**) Manager of Nutrition Center - An Khang General Clinic.
Bài viết liên quan:
Tài liệu tham khảo:
- Playford RJ, Weiser MJ. Bovine Colostrum: Its Constituents and Uses. Nutrients. 2021 Jan 18;13(1):265. Link
- Arslan A, Kaplan M, Duman H, Bayraktar A, Ertürk M, Henrick BM, Frese SA, Karav S. Bovine Colostrum and Its Potential for Human Health and Nutrition. Front Nutr. 2021 Jun 21;8:651721. Link
- Harrison, M., & Dewey, K. (Eds.). (2020). Feeding infants and children from birth to 24 months: summarizing existing guidance. Link
- Sangild PT, Vonderohe C, Melendez Hebib V, Burrin DG. Potential Benefits of Bovine Colostrum in Pediatric Nutrition and Health. Nutrients. 2021 Jul 26;13(8):2551. Link
- Zhang, Y., Wang, Y., Li, X., Xiang, Y., & Zhang, Y. (2021). Pharmacological mechanisms of traditional Chinese medicine in the treatment of ischemic stroke. Frontiers in Pharmacology, 12, 796824. Link
