Protein là gì? Khám phá cách Protein hỗ trợ trẻ cao lớn

BS. Trần Minh Khôi (*), BS. Nguyễn Vũ Linh (**),

Trung tâm Dinh dưỡng | Phòng khám Đa khoa An Khang (Vinamilk)

Khi nói đến tối đa chiều cao cho trẻ, phần lớn chúng ta thường nghĩ ngay đến canxi! Thật ra, mỗi mình canxi không làm được nhiều như thế. Ví von dễ hiểu thì vai trò của chúng chỉ như những viên gạch chứ không phải là nền móng, khung trụ bê-tông cốt thép, yếu tố quyết định chiều cao bền vững của ngôi nhà. Đối con người, bộ khung xương to cao là điều kiện tiên quyết để có một tầm vóc tối ưu.

Bộ khung xương lại được kết cấu phần nhiều bằng protein. Những thành phần khác như canxi, phospho, magie, vitamin D₃, K₂,... có vai trò kết nối, thúc đẩy xây dựng để hoàn thiện cho chiều cao cơ thể. Vậy, protein có những “quyền năng” độc đáo gì đối với quá trình tạo khung xương to cao? Hãy cùng khám phá nhé!

1. Protein là gì?

Protein (chất đạm) là một trong những thành phần tham gia cấu tạo hầu hết tế bào, mô và hệ cơ quan trọng trong cơ thể, đặc biệt là hệ cơ - xương. Về mặt sinh học, protein được tạo thành bởi các axit amin. Nếu hình dung axit amin giống như những mảnh ghép lego, thì protein chính là những tòa lâu đài. Đối với trẻ em đang trong giai đoạn tăng trưởng chiều cao, protein cực kỳ quan trọng vì chúng không những giúp xây dựng từ “nền móng ”, “khung trụ bê tông” mà đồng thời còn tham gia “quản lý, giám sát thi công” cho khung xương, từ đó góp phần tăng trưởng tốt thể chất, đặc biệt là tối ưu chiều cao trong những năm tháng đầu đời. ⁽¹⁾

>> Xem thêm: MCT là gì? Lợi ích khi bổ sung MCT cho trẻ

2. Protein có tác dụng gì?

Protein giúp tối ưu nền móng, bản thiết kế và khung trụ cho chiều cao cơ thể; tham gia hình thành bộ khung collagen và hệ thống cơ bắp nâng đỡ; đồng thời phát huy vai trò của nội tiết, hoạt chất sinh học. Chi tiết lợi ích của Protein như sau:

2.1. Protein giúp tối ưu nền móng, bản thiết kế và khung trụ cho chiều cao cơ thể (tham gia hình thành DNA, cấu trúc di truyền từ thế hệ trước)

Ngành y sinh học hiện đại đã đồng thuận cao về vai trò của yếu tố di truyền đối với tiềm năng chiều cao cũng như các đặc tính thể chất - trí não con người ⁽²⁾. Ưu thế di truyền trội sẽ được phát huy, lưu giữ và truyền lại cho các thế hệ tiếp theo ⁽³⁾. Đáng lưu ý là cấu trúc di truyền (Deoxyribonucleic acid - DNA) lại được cấu thành từ các đơn vị nucleotides ⁽⁴⁾ là những “viên gạch” để tạo nên vật liệu di truyền. Từ đây, “bản thiết kế” về chiều cao trong mỗi đứa trẻ dần được định hình. ⁽⁵⁾

Protein là một trong những yếu tố quyết định chiều cao của trẻ trong tương lai.

2.2. Protein là thành phần cốt lõi “khung trụ bê tông” cho xương (tham gia hình thành bộ khung collagen và hệ thống cơ bắp nâng đỡ)

Theo ước tính, có đến khoảng 33% cấu trúc xương là thành phần hữu cơ, trong đó chủ yếu là collagen ⁽⁶⁾ – một dạng protein đặc biệt. Collagen không chỉ làm “khung trụ bê tông” giúp các khoáng chất như canxi, magie, phospho,… gắn kết vào để hoàn thiện bộ xương mà còn giữ vai trò đặc biệt trong quá trình Khoáng hóa đĩa tăng trưởng - cấu trúc nằm gần các đầu xương và hoạt động như “nhà máy” sản xuất tế bào xương mới. ^{(7) (8)}

Bên cạnh đó, protein cũng là thành phần chủ lực tham gia tích cực vào quá trình tân - tái tạo hệ thống cơ bắp – dây chằng, vừa giúp xương được giữ vững và nâng đỡ vừa góp phần tăng áp lực cơ học lên xương, qua đó kích thích xương phát triển tối ưu. Vậy nên, để “khung trụ bê tông” này được hoàn thiện hơn trong độ tuổi cao lớn, tiêu thụ đủ hàm lượng chất đạm theo khuyến nghị là điều không thể bỏ quên. ⁽⁹⁾

Có đến khoảng 33% cấu trúc xương là thành phần hữu cơ, trong đó chủ yếu là collagen ⁽⁶⁾.

2.3. Xúc tiến các quá trình “quản lý, giám sát, thi công” hỗ trợ xương (phát huy vai trò của nội tiết, hoạt chất sinh học)

Đơn cử, trong cơ thể, quá trình tăng trưởng xương (to và dài lên) thường diễn ra khi ngủ, đặc biệt và đặc biệt phần lớn chịu sự chi phối bởi nội tiết tố tăng trưởng (GH - Growth Hormone). GH về bản chất là chuỗi protein gồm 191 axit amin, do tuyến yên tiết ra để tham gia hầu hết các quá trình tăng trưởng thể chất. 

Đối với tân - tái tạo xương, nội tiết tố này không những có thể huy động mọi nguồn lực vật chất mà còn “chỉ huy, giám sát việc thi công, xây dựng” tại các “công trường” tạo xương. Bên cạnh đó, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, qua nhiều quá trình sinh hóa, protein được chuyển thành các hoạt chất sinh học góp phần xúc tiến quá trình tăng trưởng chiều cao cho trẻ. ^{(10) (11)}

3. Bổ sung protein bao nhiêu là hợp lý theo khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng?

Nhu cầu của chất đạm thay đổi tùy theo từng độ tuổi, thể trạng và giai đoạn phát triển của trẻ. Theo khuyến nghị, ước tính trẻ em Việt Nam từ 1 – 5 tuổi trung bình cần khoảng 19 – 25g protein mỗi ngày, tương đương khoảng 4 – 5 quả trứng gà hay 110 - 140g cá thu. Bên cạnh, phụ huynh cũng cần đảm bảo cân đối tỷ trọng đạm từ động vật và thực vật cho từng bữa cũng như cả ngày. Hãy tham khảo bảng dưới đây để rõ hơn chi tiết nhu cầu đạm cho trẻ:

4. Protein có trong thực phẩm nào?

Protein là thành phần quan trọng giúp xây dựng, tái tạo và duy trì hệ cơ – xương. Tuy nhiên, không phải mọi loại protein từ các thực phẩm đều hoàn toàn giống nhau, bởi hiệu quả, tính năng của chúng phụ thuộc vào hàm lượng, chất lượng protein cũng như các dưỡng chất tương hỗ hiện hữu trong chúng. Hãy tham khảo một vài nguồn thực phẩm chứa đạm có hiệu suất hấp thu và độ khả dụng sinh học cao (tức khả năng tồn tại và thực hiện nhiệm vụ tại cơ quan đích):

• Sữa và các chế phẩm từ sữa (sữa tươi, phô mai, sữa chua,…).
• Trứng.
• Thịt động vật (ức gà, các loại thịt đỏ,…).
• Các loại hạt họ đậu (như đậu nành, đậu phộng, đậu xanh,…).

5. Những nguyên tắc khi bổ sung protein cho trẻ

Chế độ dinh dưỡng hợp lý, lối sống lành mạnh là chiến lược tổng thể giúp phát triển tối ưu tiềm năng sức khỏe thể chất và trí não. Đặc biệt hơn, để tối ưu chiều cao thông qua dinh dưỡng, phụ huynh cần lưu ý nguồn protein chất lượng tốt như bên trên, đồng thời phải đảm bảo 3 nguyên tắc cơ bản sau:

• Đúng: Chọn lựa đúng về loại nhóm chất - dưỡng chất cần thiết và có lợi cho sự phát triển triển tối ưu (đạm, béo, bột đường (bao gồm chất xơ), vitamin và khoáng chất. Bên cạnh đó, lợi khuẩn cũng là thành phần hữu ích cho quá trình tiêu hóa – hấp thu).
• Đủ: Cung cấp đủ về hàm lượng các dưỡng chất, cân nhắc dung nạp theo khuyến nghị của các tổ chức dinh dưỡng, dựa theo độ tuổi, phái tính và thực trạng sức khỏe.
• Đều: Là phân bố hợp lý về tần suất và tỷ trọng năng lượng các bữa ăn trong ngày và đều đặn qua ngày, cùng với phối hợp các lợi thực phẩm – dưỡng chất hợp lý để tăng cường hấp thu chuyển hóa.

Trên đây là những thông tin giải đáp thắc mắc “protein là gì?”. Với bài viết này, Trung tâm Dinh dưỡng - Vinamilk mong rằng đã ít nhiều mang đến cho quý phụ huynh một số thông tin hữu ích, góp phần tối ưu hóa chiều cao cũng như sức khỏe tổng thể cho bé!

(*) Specialist of of Nutrition Center - An Khang General Clinic. 
(**) Manager of Nutrition Center - An Khang General Clinic.

Bài viết liên quan:

• Tác dụng và cách bổ sung Alpha-lactalbumin hiệu quả
• Lợi khuẩn (probiotics) là gì?
• DFL và 3-FL là gì?

Tài liệu tham khảo:

1. Stephanie Batalis, Thomas Hollis, April 6, 2021, Protein—Not just a food group, Frontiers for Young Minds. Link
2. Battafarano G, Rossi M, Marampon F, Minisola S, Del Fattore A. Bone Control of Muscle Function. International Journal of Molecular Sciences. 2020; 21(4):1178. Link
3. Argente, J., Tatton-Brown, K., Lehwalder, D., & Pfäffle, R. (2019). Genetics of growth disorders—which patients require genetic testing?. Frontiers in Endocrinology, 10, 602. Link
4. Chandel NS. Nucleotide Metabolism. Cold Spring Harb Perspect Biol. 2021 Jul 1;13(7):a040592. Link
5. Alberts B, Johnson A, Lewis J, et al. The Structure and Function of DNA. 2002 Molecular Biology of the Cell. 4th edition. Link
6. Nandiraju, D., & Ahmed, I. (2019). Human skeletal physiology and factors affecting its modeling and remodeling. Fertility and Sterility, 112(5), 775-781. Link
7. Ağırdil Y. The growth plate: a physiologic overview. EFORT Open Rev. 2020 Sep 10;5(8):498-507. Link
8. Shim, K. S. (2015). Pubertal growth and epiphyseal fusion. Annals of pediatric endocrinology & metabolism, 20(1), 8-12. Link
9. Ağırdil Y. The growth plate: a physiologic overview. EFORT Open Rev. 2020 Sep 10;5(8):498-507. doi: 10.1302/2058-5241.5.190088. PMID: 32953135; PMCID: PMC7484711. Link
10. Yuen, K. C., Hjortebjerg, R., Ganeshalingam, A. A., Clemmons, D. R., & Frystyk, J. (2024). Growth hormone/insulin-like growth factor I axis in health and disease states: an update on the role of intra-portal insulin. Frontiers in endocrinology, 15, 1456195. Link
11. Nicoleta Cristina Olarescu, MD, PhD, Kavinga Gunawardane, MD, MRCP, Troels Krarup Hanson, MD, PhD, Niels Møller, MD, DMSc, and Jens Otto Lunde Jørgensen, MD, DMSc. Normal Physiology of Growth Hormone in Normal Adults. 2020. Link