Đặc điểm phân của trẻ bị táo bón & cách cải thiện táo bón ở trẻ

Để nhận biết trẻ bị táo bón, phụ huynh có thể theo dõi tần suất đi ngoài, quan sát biểu hiện khi bé rặn hoặc là nhìn vào đặc điểm phân. Vậy phân trẻ bị táo bón có đặc điểm gì và làm thế nào để cải thiện tình trạng táo bón ở trẻ? Mời bố mẹ cùng tìm hiểu ngay sau đây!

1. Phân của trẻ khi bình thường sẽ như thế nào?

Sau khi sinh, phân đầu tiên của trẻ thường đặc, dính và có màu đen hoặc xanh đen. Đây được gọi là phân su - một hiện tượng hoàn toàn bình thường trong những ngày đầu sau sinh (1). Khi bé bắt đầu bú mẹ hoặc uống sữa công thức, đặc điểm phân sẽ có sự thay đổi.

• Phân của trẻ bú mẹ hoàn toàn: Phân thường có màu vàng sáng hoặc vàng mù tạt, kết cấu mềm, sệt hoặc lỏng mịn, đôi khi có lẫn dạng hạt nhỏ màu trắng (2).
• Phân của trẻ bú sữa công thức: Phân của trẻ bú sữa công thức cũng thường là màu vàng, nâu nhạt hay pha chút xanh; kết cấu phân đặc hơn so với trẻ bú mẹ. (3)

Ngoài ra, khi bé bắt đầu ăn dặm, phân của bé có thể có nhiều màu sắc khác nhau, tùy vào thức ăn được bổ sung.

>> Xem thêm: Phân trẻ sơ sinh nói gì về hệ tiêu hóa?

2. Đặc điểm phân của trẻ khi bị táo bón

Phân của trẻ nhìn chung không cố định ở một kết cấu hay màu sắc, mà có thể thay đổi tùy vào chế độ dinh dưỡng. Tuy nhiên khi trẻ bị táo bón, bố mẹ có thể thấy tình trạng phân của con có những thay đổi rõ rệt về hình dạng và kết cấu.

• Hình dạng: Phân trẻ táo bón thường có dạng một khối to hoặc từng viên nhỏ rời rạc giống “phân dê”, khó đi ngoài.
• Kết cấu: Phân khô, cứng và thường đi khó, khiến trẻ rặn nhiều gây đau khi đi ngoài. (4, 5)

3. Cách giúp trẻ cải thiện tình trạng táo bón

Táo bón ở trẻ thường liên quan đến chế độ ăn thiếu chất xơ, uống không đủ nước hoặc thói quen nhịn đi ngoài trong thời gian dài… Những yếu tố này có thể khiến phân dễ khô cứng, lưu lại lâu trong đại - trực tràng và gây khó khăn khi đi tiêu, từ đó gây ra tình trạng táo bón (4).

Do đó, khi phát hiện trẻ bị táo bón thông qua tần suất đi tiêu hay đặc điểm phân thay đổi và các dấu hiệu bất thường khác, bố mẹ nên đưa con đến gặp bác sĩ để có hướng xử trí phù hợp. Song song với việc đến gặp bác sĩ, bố mẹ có thể thực hiện chăm sóc tại nhà, như:

• Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp: Phụ huynh nên xây dựng khẩu phần ăn cân đối, đa dạng thực phẩm và phù hợp với độ tuổi của trẻ. Đồng thời, mẹ cũng cần hạn chế cho con ăn các món ăn khó tiêu, nhiều dầu mỡ như gà rán, khoai tây chiên… và ưu tiên thực phẩm lỏng (như cháo, súp…) để tăng lượng nước qua thức ăn cho hệ tiêu hóa của bé (4, 6).
• Cho trẻ uống đủ nước: Bố mẹ cần đảm bảo trẻ được cung cấp đủ nước mỗi ngày để giúp làm mềm phân và hỗ trợ quá trình đào thải diễn ra thuận lợi. Lượng nước uống hàng ngày tùy thuộc vào cân nặng và tuổi của trẻ. Trẻ dưới 6 tháng tuổi, mẹ chỉ cần cho con bú sữa theo nhu cầu để đáp ứng đủ lượng nước cần thiết. Với trẻ 6-8 tháng cần uống khoảng 50-100 ml/ngày, trẻ 9-11 tháng cần uống khoảng 120-180ml/ngày, trẻ 12-23 tháng cần khoảng 250-350 ml/ngày; chưa tính nước trong sữa mẹ và các loại thức ăn (7).

Mẹ cần đảm bảo cho con uống đủ nước mỗi ngày để hỗ trợ quá trình tiêu hóa và góp phần cải thiện táo bón.

• Tăng cường chất xơ và lợi khuẩn cho trẻ: Bổ sung các thực phẩm giàu chất xơ và lợi khuẩn như rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên cám, sữa chua ăn/uống các loại... giúp tăng khối lượng, thể tích và làm mềm phân, tăng kích thích nhu động ruột, cân đối tối ưu hệ vi sinh đường ruột từ đó cải thiện tình trạng táo bón hiệu quả (4).
• Cho trẻ vận động hợp lý: Tùy vào độ tuổi của bé, bố mẹ hãy khuyến khích con vận động phù hợp như bò, trườn, đi lại, đạp xe… Những hoạt động này giúp kích thích hoạt động của đường ruột, hỗ trợ sức khỏe hệ tiêu hóa để trẻ đi ngoài dễ dàng (5, 6).
• Tập cho trẻ thói quen đi tiêu mỗi ngày: Bố mẹ nên tạo cho con thói quen đi vệ sinh vào một khung giờ cố định, ví dụ như mỗi buổi sáng sẽ giúp tạo phản xạ đi tiêu tự nhiên và hạn chế tình trạng nhịn đi ngoài ở trẻ (6).

>> Xem thêm: Trẻ táo bón nên ăn gì?

4. Câu hỏi thường gặp

Khi tìm hiểu tình trạng phân của trẻ bị táo bón, phụ huynh cũng có một số thắc mắc như:

4.1 Phân trẻ táo bón có lẫn máu có sao không?

Phân trẻ bị táo bón có lẫn máu có thể cảnh báo dấu hiệu nguy hiểm (vì có thể là dấu hiệu của dị ứng, nứt kẽ hậu môn hoặc chảy máu trong đường tiêu hóa), bố mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay… (8), (9)

4.2 Nên làm gì để phòng ngừa trẻ bị táo bón?

Để phòng ngừa táo bón ở trẻ, bố mẹ cần xây dựng cho con chế độ dinh dưỡng hợp lý theo từng giai đoạn phát triển. Trong đó, mẹ nên duy trì cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục cho bú mẹ đến 24 tháng tuổi (hoặc lâu hơn). Bởi sữa mẹ không chỉ cung cấp nguồn dinh dưỡng thiết yếu, giàu kháng thể, các thành phần hỗ trợ hệ miễn dịch… mà còn dễ tiêu hóa, qua đó hỗ trợ cân đối hệ vi sinh đường ruột và góp phần tăng cường sức đề kháng tự nhiên cho trẻ. (10)

Khi trẻ bước vào giai đoạn ăn dặm, mẹ cần bổ sung đa dạng thực phẩm, đặc biệt là rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên cám… để tăng chất xơ, đồng thời cho trẻ uống đủ nước và tập thói quen ăn uống điều độ  (5, 6).

Chế độ ăn của trẻ cần đa dạng, ưu tiên các thực phẩm giàu chất xơ và đảm bảo uống đủ nước mỗi ngày.

Đối với sữa công thức mà trẻ dùng, bố mẹ nên ưu tiên các loại sữa có chứa các dưỡng chất hỗ trợ tiêu hóa và nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột như HMO (Human Milk Oligosaccharides - một nhóm dưỡng chất có cấu trúc phức tạp và chức năng sinh học đa dạng), chất xơ FOS, GOS… cùng các lợi khuẩn như Bifidobacterium (BB-12™) và Lactobacillus rhamnosus GG (LGG™)... Hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh sẽ góp phần cải thiện táo bón và tăng cường sức khỏe hệ miễn dịch cho trẻ.

Thông qua việc theo dõi đặc điểm phân trẻ bị táo bón, bố mẹ có thể chủ động điều chỉnh cách chăm sóc phù hợp. Nếu nhận thấy phân của trẻ có đặc điểm bất thường hoặc kèm theo các dấu hiệu khó chịu, bố mẹ nên sớm đưa trẻ đi khám để được tư vấn và xử lý kịp thời, đảm bảo an toàn cho sức khỏe của bé.

Bài viết liên quan:

• Các nguyên nhân có thể gây táo bón ở trẻ
• Các loại trái cây hỗ trợ giảm táo bón cho bé
• Cách cho trẻ ăn dặm kiểu truyền thống

Tài liệu tham khảo:

1. NIH. Meconium. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK542240/ (đã truy cập 14/04/2026)
2. Johns Hopkins Medicine. What Can Your Child's Poop Color Tell You?. https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/stool-color-guide (đã truy cập 14/04/2026)
3. PMC. Gastrointestinal Tolerance of an Infant Formula Manufactured from Extensively Hydrolysed Protein in Healthy Term Infants. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10647512/ (đã truy cập 14/04/2026)
4. Medline Plus. Constipation in infants and children. https://medlineplus.gov/ency/article/003125.htm (đã truy cập 14/04/2026)
5. NHS. Constipation in children. https://www.nhs.uk/baby/health/constipation-in-children/ (đã truy cập 14/04/2026)
6. Viện Dinh dưỡng Quốc gia. Xử lý chứng táo bón ở trẻ. https://viendinhduong.vn/vi/article/tin-tuc/xu-ly-chung-tao-bon-o-tre-67e7e2ced932331be114a03f (đã truy cập 14/04/2026)
7. Viện Dinh dưỡng Quốc gia. Hướng dẫn ăn bổ sung cho trẻ từ 6 tháng tuổi đến 23 tháng tuổi. https://viendinhduong.vn/storage/app/uploads/public/2026/03/03/quyet_dinh_hd_an_bo_sung.pdf (đã truy cập 14/04/2026)
8. PMC. Gastrointestinal bleeding in children: diagnostic approach. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10807079/    (đã truy cập 14/04/2026)
9. NHS. Bleeding from the bottom (rectal bleeding). https://www.nhs.uk/symptoms/bleeding-from-the-bottom-rectal-bleeding/  (đã truy cập 14/04/2026)
10. WHO. Breastfeeding. https://www.who.int/health-topics/breastfeeding#tab=tab_1 (đã truy cập 14/04/2026)